Liefhebbers van de waarheid

In het gebed Nabi vinden we de ontroerende woorden: “trooster van hen met een gebroken hart, steun van hen in nood, vriend van de liefhebbers van de waarheid…” Ongetwijfeld hebben we allemaal wel eens de pijn van een gebroken hart gevoeld, en als we op dit moment niet op de een of andere manier in nood verkeren, dan is dat in het verleden wel zo geweest, en zal dat in de toekomst zeker weer zo zijn. Daarom kunnen we gemakkelijk een onmiddellijke verbondenheid voelen met deze aard van goddelijke leiding, die door Pir-o-Moershid Inayat Khan getypeerd is als leiding van ‘de profeet van God’. Hoewel ons geloof misschien wat vaag en onzeker is, en we misschien twijfelen of we ooit een echte profeet hebben ontmoet of dat ooit zullen doen, bemoedigt het ons toch om te voelen dat er zulke grote en inspirerende zielen bestaan.

Maar hoe zit het met de woorden ‘liefhebbers van de waarheid’? Kunnen we ons ook met deze groep identificeren? Zeker wel, denken we – waarschijnlijk verkiest iedereen de waarheid boven een leugen. Hazrat Inayat Khan wijst erop dat zelfs iemand die de hele dag op de markt doorbrengt met liegen en bedriegen, erg ongelukkig zou zijn als zijn of haar vrouw of man tegen hem of haar zou liegen bij thuiskomst. Maar als de liefde voor de waarheid universeel is, waarom is er dan zoveel onwaarheid in de wereld? Zou het kunnen dat we onszelf voorliegen als we zeggen dat we van de waarheid houden? Of denken we dat ‘waarheid’ veranderlijk is, dat we die naar onze eigen wensen kunnen aanpassen? Als dat zo is, dan is onze genegenheid gericht op ons zeer beperkte zelf en niet op de grenzeloze, oneindige waarheid. Maar misschien ligt de moeilijkheid wel op een fundamenteler niveau – dat we ons de diepgaande, levensveranderende betekenis van liefde nog niet hebben gerealiseerd. We vinden de waarheid misschien ‘leuk’, maar houden we er ook van?

Als we enig inzicht willen krijgen in de betekenis van liefde, doen we er goed aan het soefiverhaal van Shirin en Farhad in overweging te nemen. Toen Farhad, een gewone arbeider, de buitengewoon mooie Shirin zag, ging hij voor haar staan en zei eenvoudigweg: “Shirin, ik hou van je.” Op dat moment verkeerde Shirin in een moeilijke situatie en wilde er graag uit bevrijd worden, maar ze kon Farhads woorden niet zomaar aannemen; in plaats daarvan stond ze erop dat deze vrijer een proef zou ondergaan. “Als je van me houdt,” zei ze tegen hem, “maak dan een doorgang door deze bergen die mij insluiten.” Waarop Farhad direct op de bergen af stapte en erop begon in te hakken. Bij elke slag riep hij luid haar naam. En zo groot was de kracht van zijn liefde dat de rotsen zich voor hem splitsten als water. Toen hij een tijd later klaar was en vroeg waar Shirin gebleven was, logen zijn vijanden dat zij dood was. Toen hij dat hoorde, viel hij dood neer. Dat kwam Shirin ter ore en zij snelde zich naar het pad dat Farhad naar de vrijheid gebaand had. Daar ontdekte zij dat de lucht en de rotsen en heuvels rondom nog steeds haar naam weerkaatsten. Zo groot was Farhads liefde voor haar geweest.

Leerlingen op het soefipad herhalen vaak heilige woorden, namen van God, als onderdeel van hun spirituele oefeningen. Deze namen kunnen verwijzen naar bepaalde eigenschappen, zoals vrijgevigheid, heiligheid of welwillendheid, maar hoe dan ook zijn het namen die toebehoren aan de waarheid. Om enig effect te hebben mogen de herhalingen niet louter mechanisch zijn; ze moeten uit het hart komen. Het voorbeeld van Farhad stelt een norm waar we naar kunnen streven: spreken we deze woorden met zoveel liefde uit dat ze blijven weerklinken tussen de muren wanneer we onze gebedsruimte hebben verlaten?

Soefi’s verklaren dat liefde betekent: “Gij zijt, en ik ben niet.” Dat is de betekenis achter het vers van Rumi dat zegt: “De geliefde is alles in alles; de minnaar slechts een dood ding.” Als op die manier de liefde werkelijk is gerijpt in ons hart, dan komen we zeker in aanraking met liefhebbers van de waarheid. In onze gebeden en oefeningen zullen we dan deze uitspraak van Gayan Suras werkelijkheid laten worden: “Voorwaar, het hart dat voortdurend de Heilige Naam herhaalt, is verheven.”

Vertaling Kariem Maas