Wanneer is het een reis…? 

Wanneer is een reis geen reis? Het klinkt als een raadsel voor kinderen, het soort dat een achtjarige zou vermaken met een onverwachte wending, maar vandaag zit er een serieuze gedachte achter. Spiritueel werk, oftewel de inspanning die we leveren om onze tekortkomingen te overwinnen en de goddelijke waarheid te realiseren, wordt heel vaak aangeduid als ‘een reis’. Er zijn talloze uitspraken die hierop doelen, zoals in de Gayan, en deze twee uit de Boulas: “Alles wat de mens op zijn reis naar het gewenste doel tegenhoudt, is verleiding.” En: “De hele loop van het leven is een reis van onvolmaaktheid naar volmaaktheid.”

In het alledaagse leven verstaan we onder een reis een fysieke verplaatsing van de ene plaats naar de andere, en onvermijdelijk gaat die verplaatsing gepaard met een verandering van uitzicht. Van een uitgestrekte vlakte komen we bijvoorbeeld in een bergketen terecht, of als we een rivier volgen komen we uit het bos aan de rand van de immer beweeglijke zee. Afhankelijk van het doel van onze reis kan het ook een innerlijke verandering teweegbrengen, een zekere mate van spirituele zuivering. Elk jaar lopen honderdduizenden pelgrims kilometer na vermoeiende kilometer naar een heilig doel, terwijl ze diep verzonken zijn in gebed en contemplatie. 

Impliciet zit in dit concept van wat een reis is, de veronderstelling dat we nog niet zijn waar we willen zijn, maar dat we op een dag het doel zullen bereiken. Dat zou een redelijke beschrijving kunnen zijn van de innerlijke toestand van veel bedachtzame mensen – ‘nog niet daar, maar in de hoop aan te komen’. Het komt wellicht tot uiting in de gewoonte van sommige derwisjen om nooit lang op één plek te blijven en comfort te mijden, aangezien op één locatie blijven zou impliceren dat ze tevreden waren met hun toestand.

Het is dan ook misschien verrassend dat Hazrat Inayat Khan de reis op zijn kop zet. In een korte passage getiteld ‘De reis naar het doel’ in deel V van de Message Series zegt hij: “In werkelijkheid is het doel al daar waar de reis begint. Het is alleen in naam een reis; het doel is er al, van begin tot eind.” Met andere woorden, het doel is daar waar we begonnen te reizen, en hoewel we misschien onmetelijk ver reizen, zullen we, wanneer we uiteindelijk het einde van de reis ontdekken, merken dat we precies zijn waar we begonnen. Het doel was, is en zal altijd aanwezig zijn.

En daarom vervolgt Hazrat Inayat: “Het is absurd om te zeggen ‘Ik ben te slecht…’ of ‘Ik ben niet ontwikkeld genoeg om de bestemming te bereiken!’. Of te denken ‘Hoeveel levens zal het kosten, voordat ik klaar ben om het doel te bereiken?’ De soefi zegt ‘Als je moed hebt en bij zinnen bent, kom dan naar voren. Als je nu op aarde bent, zal je volgende stap de hemel zijn.’ De soefi denkt ‘De overgang van sterfelijkheid naar onsterfelijkheid is net zo snel en gemakkelijk als het veranderen van mijn houding tijdens het slapen.’”

Niemand kan zeggen dat hij ver van het doel verwijderd is; het is hier en nu. Als je van de bestemming wilt genieten, hoef je alleen maar van slapen naar waken over te gaan. 

Dus op de vraag: ‘Wanneer is een reis geen reis?’, zou het antwoord kunnen zijn ‘Wanneer je bent aangekomen voordat je bent vertrokken.’

Vertaling Kariem Maas